Geluid als waarschuwing en alarmering

Geluid zorgt dat we ons verbonden voelen met de wereld om ons heen, deze verbondenheid kan ook negatieve effecten met zich mee kan brengen doordat geluid ook als stressor kan fungeren.

Naast de zojuist genoemde ‘verbindingsfunctie’ heeft geluid ook een waarschuwings- en alarmeringsfunctie.

De mens is in staat het akoestische waarnemingsveld om hem heen te beperken of te vernauwen. Zo’n sensorische vernauwing kan zowel willekeurig als onwillekeurig plaatsvinden. Wanneer men zich in een lawaaiige omgeving bevindt kan men afstand nemen van de omgeving om zo de gesprekspartner te verstaan. Dit ‘focussen’ van de aandacht gebeurt willekeurig. Voor de slechthorenden zal dit ‘focussen’ veel moeilijker verlopen omdat het verstaan van spraak in een rumoerige omgeving voor hen een groot probleem vormt.

Een zelfde sensorische filtering kan echter ook onwillekeurig verlopen wanneer een specifiek signaal zich voordoet. Bijvoorbeeld de telefoonbel, het piepen van de magnetron en de zoemtoon van onze wekker, zijn signalen die door hun specifieke eigenschappen en intensiteit een alarmeringsfunctie hebben. De reactie van de mens op dergelijke signalen komt voort uit aangeleerde patronen. Voor de slechthorende is het niet kunnen waarnemen van dergelijke signalen een probleem: zij zullen moeten vertrouwen op alarmeringssystemen die optisch georiënteerd zijn.

Doordat sommige slechthorenden door recruitment extra gevoelig zijn voor harde geluiden, schrikken zij sneller van harde geluiden. Daarentegen horen zij zachte geluiden minder goed, waardoor zij een naderend object of persoon pas laat horen en juist hiervan schrikken.

Veel signalen die een alarm geven hebben tevens een waarschuwingsboodschap in zich.

Een toeterende auto in het verkeer waarschuwt ons voor gevaar, de ‘nieuwe sirene’ (de waarschuwingssirene) waarschuwt ons eveneens voor dreigend gevaar en zegt ons dat we naar binnen moeten gaan en deuren en ramen moeten sluiten.
Ook onze wekker heeft een waarschuwingsfunctie en zegt ons dat we moeten opstaan omdat we anders te laat komen.

Naar sirenes, zoals de waarschuwingssirene en andere waarschuwingssystemen, wordt vaak vooraf onderzoek gedaan om te bepalen welk signaal zich het beste leent voor de specifieke waarschuwingsfunctie. Aan een sirene op een politieauto zullen andere eisen worden gesteld dan aan de waarschuwingssirenes. Een sirene op een politieauto moet in het verkeer hoorbaar en daarnaast moet ook zo goed mogelijk bepaald kunnen worden uit welke richting een politie- of ziekenauto komt èn op welke afstand deze van ons verwijderd is. Soms is het niet mogelijk met alleen een geluidssignaal aan alle eisen te voldoen. Vanuit een auto blijkt het vrij lastig te bepalen uit welke richting een geluid komt. Afstand schatten blijkt al helemaal moeilijk (deze wordt ongeveer met een factor twee overschat). Voor het bepalen van de plaats en de afstand tot de zieken- of politieauto kunnen we dus beter vertrouwen op ons visuele systeem. Wellicht komt in de toekomst ooit elektronische apparatuur in de auto die ons waarschuwt voor dichte mist, filevorming en aangeeft uit welke richting en op welke afstand een politie- of brandweerauto zich bevindt.

Aan bijvoorbeeld het signaal van bijvoorbeeld de waarschuwingssirene zullen andere eisen worden gesteld dan aan de sirene van de politieauto. Het signaal moet een grote afstand kunnen overbruggen en moet het liefst ook binnen hoorbaar zijn (zodat men weet dat men niet naar buiten mag). Het bepalen van de richting van de waarschuwingssirene is hierbij niet belangrijk.

Een ander voorbeeld van een waarschuwingssysteem is de rateltikker die bij sommige stoplichten ingebouwd zijn om slechtzienden en blinden te laten weten of ze al dan niet veilig kunnen oversteken. Bij het ontwerp is niet alleen de intensiteit en het soort geluid van belang geweest maar ook de intervallen tussen de tikken.

Vaak wordt dergelijk onderzoek op universiteiten of bij onderzoeksinstituten zoals TNO gedaan. Voor het nieuwe waarschuwingssysteem is bijvoorbeeld onderzoek gedaan bij het Instituut voor Technische Menskunde in Soesterberg. Gekozen is hier voor een sirene met een breed frequentiebereik.

HOorzaken